چه نوع هواکش صنعتی برای کارگاه‌های پر گرد و غبار مناسب‌تر است؟

هنگام تجهیز سوله یا کارگاه‌های صنعتی، سیستم تهویه کارگاه صنعتی معمولا در اولویت‌های پایانی قرار می‌گیرد؛ در حالی‌ که همین هواکش صنعتی، به ‌ویژه در محیط‌های پر گرد و غبار مانند کارگاه‌های نجاری، ریسندگی و سنگ‌بری، اغلب نخستین بخشی است که دچار استهلاک و خرابی می‌شود.
اما دلیل بروز خرابی در سیستم تهویه کارگاه چیست؟ آیا تمامی فن‌های صنعتی از کیفیت پایینی برخوردارند؟ پاسخ منفی است. مسئله اصلی، انتخاب نادرست تجهیزات تهویه برای شرایط کاری سنگین است.

راهنمای انتخاب هواکش صنعتی مناسب کارگاه

در دنیای تهویه صنعتی، ما با دو دسته کلی از اگزاست فن‌ها روبرو هستیم که هرکدام ساختار و کاربرد خاص خود را دارند:

🟢بیشتر بخوانید: “هواکش ‌آکسیال یا سانتریفیوژ؛ کدام‌ برای تهویه سوله‌ مناسب است؟“

۱. هواکش ضد گرد و غبار سانتریفیوژ

این نوع فن‌ صنعتی که با ساختار بدنه حلزونی‌ شکل شناخته می‌شوند، از مکانیزمی مشابه کولرهای آبی بهره می‌برند؛ بدین صورت که پس از مکش هوا، آن را با فشار استاتیکی بالا تخلیه می‌کنند. اگرچه این ویژگی آن‌ها را به گزینه‌ای کارآمد برای غلبه بر افت فشار در کانال‌ کشی‌های طولانی تبدیل کرده است، اما استفاده از این سیستم تهویه کارگاه با دو چالش عمده همراه است.
نخست، هزینه اولیه بالا و اشغال فضای قابل ‌توجه، و دوم، طراحی قاشقی ‌شکل پروانه‌ها که بستر مستعدی برای انباشت ذرات معلق ایجاد کرده و فرآیند نظافت و نگهداری هواکش در کارگاه را بسیار دشوار می‌سازد.

۲. هواکش ضد گرد و غبار آکسیال (محوری)

انتخاب هواکش صنعتی برای کارگاه گرد و غبار نیازمند ارزیابی سه متغیر کلیدی است: دبی هوا (متر مکعب بر ساعت)، افت فشار (پاسکال) و خصوصیات ذرات (اندازه، شکل، سابیدگی/سختی).

• برای جابه‌جایی حجم هوای بالا با افت فشار کم مناسب است
• در مسیرهای کوتاه و مستقیم بدون افت فشار بالا یا شبکه کانال طولانی مناسب است (مثال: تهویه عمومی سالن، تخلیه هوای گرم و ذرات درشت).
• وقتی ذرات درشت هستند (ذرات بزرگ‌تر از چند صد میکرون که اثر سایشی کمتری دارند)
• فضای نصب محدود و نیاز به دبی بالا با هزینه نسبتا کمتر

انواع هواکش صنعتی ضد گرد و غبار آکسیال و محوری

این تجهیزات به دلیل قابلیت جابه‌جایی حجم بالای هوا (دبی بالا) و هزینه‌های اجرایی مقرون‌به‌صرفه، پرکاربردترین سیستم تهویه صنعتی محسوب می‌شوند. با این حال، نکته حائز اهمیت تقسیم‌بندی این نوع هواکش کارگاه به دو ساختار اصلی زیر است:

• هواکش‌های آکسیال چهارگوش: این مدل‌ها از طراحی کلاسیک با قابی فلزی و مربعی ‌شکل برخوردارند و عمدتا جهت نصب بر روی دیوار سوله‌ها یا نمای ساختمان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
• هواکش‌های آکسیال استوانه‌ای: در این هواکش ضد گرد و غبار، قاب مربعی حذف و با بدنه‌ای کاملا گرد (استوانه‌ای) جایگزین شده است. این طراحی آیرودینامیک موجب می‌شود جریان هوا با تمرکز بالاتر و هدایت مستقیم‌تری تخلیه گردد.

علت خرابی سریع هواکش‌ آکسیال چهارگوش در محیط‌ پر گرد و غبار

در انتخاب هواکش صنعتی برای محیط پر گرد و غبار، یکی از مهم‌ترین فاکتورهایی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، نوع مکانیزم دمپر و ساختار مهندسی هواکش است.
بسیاری از صنایع هنوز از هواکش‌های آکسیال چهارگوش استفاده می‌کنند، در حالی که این مدل‌ها از نظر فنی برای محیط‌های آلوده، معدنی و صنعتی سنگین طراحی نشده‌اند و خیلی زود دچار افت راندمان و خرابی می‌شوند.

🟡بیشتر بخوانید: “دلایل کاهش قدرت مکش اگزاست فن پس از مدتی کارکرد“

مشکل اصلی هواکش‌ آکسیال چهارگوش؛ دمپر با کلاچ گریز از مرکز

در هواکش آکسیال چهارگوش معمولاً از دمپرهای اتوماتیک چندپره‌ای (شاتری) استفاده می‌شود که با کلاچ گریز از مرکز باز می‌شوند. این دمپرها تعداد زیادی تیغه نازک دارند که به مرور زمان در محیط‌های پر گرد و غبار دچار مشکلات زیر می‌شوند:

• تجمع گرد و غبار روی لولاها و محور دمپر
• گیر کردن تیغه‌ها و باز نشدن کامل
• خرابی کلاچ گریز از مرکز
• نیمه ‌باز ماندن دمپر پس از مدتی کارکرد
• افت شدید دبی هوا و فشار استاتیک

در عمل، وقتی دمپر فقط 50 یا 60 درصد باز بماند، حتی قوی‌ترین موتور هم نمی‌تواند تهویه مؤثری در کارگاه پر گرد و غبار ایجاد کند. به همین دلیل، بعد از چند ماه راندمان واقعی سیستم تهویه صنعتی به شدت افت می‌کند، بدون اینکه اپراتور متوجه علت اصلی شود.

مزیت کلیدی هواکش‌های استوانه‌ای؛ دمپر پروانه‌ای صنعتی

در مقابل، در هواکش‌های ضد گرد و غبار استوانه‌ای مدرن از دمپر پروانه‌ای استفاده می‌شود. این دمپر به‌صورت مستقیم روی محور مرکزی طراحی شده و با حرکت پروانه باز می‌شود.

چرا دمپر پروانه‌ای خراب نمی‌شود؟

• قطعه متحرک بسیار کم دارد
• فاقد فنر، کلاچ و لولاهای متعدد است
• گرد و غبار روی عملکرد آن تأثیر جدی ندارد
• همیشه به‌ صورت کامل باز می‌شود

به همین دلیل، راندمان جریان هوا در هواکش ضد گرد و غبار استوانه‌ای حتی پس از سال‌ها کارکرد تقریباً ثابت باقی می‌ماند.

چرا خرید فن پیشرفته در محیط‌ پر گرد و غبار به‌ صرفه‌تر است؟

در صنایع سنگین و پر گرد و غبار، تهویه صرفاً یک گزینه رفاهی نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ سلامت تجهیزات، افزایش بهره‌وری نیروی انسانی و جلوگیری از تجمع آلاینده‌هاست.
به همین دلیل بررسی قیمت هواکش صنعتی باید فراتر از عدد اولیه باشد و فاکتورهایی مانند راندمان، طول عمر، مصرف انرژی و ایجاد جریان هوای قدرتمند در شرایط سخت نیز در نظر گرفته شود.

مزایای اقتصادی بلند مدت هواکش صنعتی پیشرفته

در نگاه اول، قیمت یک هواکش آکسیال پیشرفته ممکن است بالاتر از مدل‌های ساده باشد. اما اگر هزینه‌های واقعی را در نظر بگیریم، تصویر کاملاً تغییر می‌کند:

• کاهش مصرف برق
• کاهش نیاز به تعمیر و تعویض قطعات
• افزایش طول عمر موتور و پروانه
• کاهش توقف خط تولید به دلیل خرابی

اگر هدف شما تهویه مؤثر در محیط‌های صنعتی پر گرد و غبار است، انتخاب یک هواکش صنعتی پیشرفته بهترین تصمیم فنی و اقتصادی محسوب می‌شود.
طراحی آیرودینامیک، بدنه مهندسی ‌شده، فشار استاتیک بی نظیر و ماندگاری بسیار بالا، مجموعه‌ای از ویژگی‌هایی هستند که نه ‌تنها تهویه‌ای قدرتمند فراهم می‌کنند، بلکه هزینه‌های واقعی شما را در بلند مدت به شکل محسوسی کاهش می‌دهند.

نتیجه گیری؛ انتخاب فن صنعتی برای کارگاه‌ پر گرد و غبار

انتخاب هواکش صنعتی برای کارگاه گرد و غبار، جای آزمون و خطا ندارد. استفاده از فن‌های آکسیال مربعی یا مدل‌های خانگی، صرفا دور ریختن سرمایه است.
برای محیط‌های صنعتی پرگرد و غبار، شما به هواکش صنعتی دائم کار و مدرن نیاز دارید تا غبار را به بهترین شکل ممکن دفع کرده و بدون افت کارایی، تا سال‌های طولانی تهویه‌ای مطمئن در کارگاه شما فراهم کند.

🔴اگر به دنبال محاسبات دقیق مهندسی برای طراحی سیستم‌های غبارگیر صنعتی هستید، مطالعه [راهنمای تخصصی HSG258] از وب‌سایت HSE انگلستان را پیشنهاد می‌کنیم.(زبان انگلیسی)